Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới

Nói tới tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức phải chú ý tới con đường và phương pháp hình thành tư tưởng đạo đức mới, đạo đức cách mạng. Đặc điểm và quy luật hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho thấy một số nguyên tắc cơ bản xây dựng đạo đức mới sau đây:

1. Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Hồ chí Minh là một tấm gương sáng tuyệt vời về nói đi đôi với làm. Người quan tâm đặc biệt, hàng đầu tới vấn đề đạo đức. Người để lại nhiều bài viết, bài nói về đạo đức và quan trọng hơn là người thực hiện trước hết, nhiều nhất những tư tưởng ấy. Ngay trong quá trình chuẩn bị thành lập Đảng Cộng Sản, bàn về tư cách một người cách mệnh, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “nói thì phải làm”. Người còn làm nhiều hơn những điều người nói, kể cả việc làm mà không nói. Mỗi việc làm, mỗi hành vi của người điều tiềm ẩn những tư tưởng đạo đức sáng ngời. Đây là một bài học quý giá cho mỗi chúng ta muốn tìm hiểu những tầng sâu bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức thì không chỉ dừng lại ở những bài viết, bài nói, mà phài khám phá những hành vi đạo đức của người, nghiên cứu những bài nói, bài viết của bạn bè quốc tế, những học trò của người.

Tại sao nói phải đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức?

Đạo đức cách mạng là đạo đức luôn được nhận thức và giải quyết trên lập trường của giai cấp công nhân, phục vụ lợi ích của cách mạng. Điều này phân biệt một cách rạch ròi với thói đạo đức giả, đạo đức của giai cấp bốc lột với những đặc trưng bản chất là nói nhiều, làm ít, nói mà không làm, nói một đằng, làm một nẻo, đem lại lợi ích không phải cho quần chúng nhân dân lao động, mà cho thiểu số những kẻ bốc lột.

Nói đi đôi với làm còn nhằm chống thói đạo đức giả. Sáu mươi năm qua, từ khi cách mạng tháng tám năm 1945 thành công đến nay, nơi nầy, nơi khác, trên những mức độ khác nhau ở cán bộ, đảng viên ta vẫn còn tồn tại hiện tượng nói không đi đôi với làm. Điều này sẽ dẫn tới nguy cơ làm mất lòng tin của dân đối với Đảng và chế độ mới. Ngay từ tháng 10 năm 1945, Hồ Chí Minh đã nói tới những kẻ “vác mặt làm quan cách mạng”. Sau này, trong nhiều lần bàn tới việc cần tẩy sạch bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Người chỉ rõ: “Miệng thì nói dân chủ, nhưng làm viêc thì họ theo lối “quan” chủ. Miệng thì nói “phụng sự quần chúng”, nhưng họ làm trái ngược với lợi ích quần chúng, trái ngược với phương châm và chính sách của đảng và chính phủ”.

Nêu gương đạo đức, nói đi đôi với làm là một nét dẹp của văn hoá phương đông. Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: “Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giành tình cảm và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Noi theo tấm gương của V.I.lênin, Hồ Chí Minh cũng đào tạo các thế hệ cách mạng người Việt Nam không chỉ bằng lý luận cách mạng, mà bằng chính tấm gương đạo đức cao cả.

Theo Hồ Chí Minh hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác, trong lĩnh vực đạo đức đặc biệt phải chú trọng “Đạo làm gương”. Làm gương có nhiều cấp độ, phạm vi và hệ quy chiếu khác nhau. Ở đâu cũng có người tốt, việc tốt. Giai đoạn cách mạng nào cũng cần có nhiều tấm gương. Tuỳ theo nhiệm vụ và tình hình cụ thể mà tấm gương đó được biểu hiện ở những mặt nào, trong chiến dấu, lao dộng, học tập, cuộc sống đời thường trong gia đình, ngoài xã hội…

Việc bồi dưỡng, nêu gương “người tốt, việc tốt” là rất quan trọng và cần thiết, không được xem thường. Nhiều giọt nước hợp lại mới thành suối, thành sông, thành biển cả. Không nhận thức được điều đó là “chỉ thấy ngọn mà quên mất gốc”. Xây dựng đạo đức mới, nêu gương đạo đức phải rất chú trọng tính chất phổ biến, rộng khắp, vững chắc của toàn xã hội và những hạt nhân “người tốt, viêc tốt” tiêu biểu.

2. Xây đi đôi với chống, phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi

Làm cách mạng là quá trình kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống. Xây dựng đạo đức mới lại càng phải quan tâm điều này. Bởi vì trong Đảng và mỗi con người, vì nhũng lý do khác nhau, nên không phải “người người đều tốt, việc việc đều hay” “Mỗi con người đều có cái thiện và ác ở trong lòng”. Ta phải bieát laøm cho phaàn toát ôû moãi con ngöôøi naåy nôû nhö hoa muøa xuaân vaø phaàn xaáu bò maát daàn ñi, ñoù laø thaùi ñoä cuûa ngöôøi caùch maïng. Maëc khaùc, con ñöôøng tieán leân chuû nghóa xaõ hoäi laø cuoäc ñaáu tranh laâu daøi, gian khoå, cuoäc chieán ñaáu khoång loà. Trong cuoäc chieán ñaáu ñoù coù nhieàu keû ñòch nhöng cô baûn ñöôïc chia thaønh 3 loaïi: CNTB & bn ñeá quoác thaät laø nguy hieåm; thoùi quen vaø truyeàn thoáng laïc haäu cuõng laø keû ñòch to, noù ngaám ngaàm ngaên trôû caùch maïng tieán boä; loaïi ñòch thöù ba laø chuû nghóa caù nhaân, tö töôûng tieåu tö saûn ñang coøn aån naáp trong moãi con ngöôøi chuùng ta thaát baïi hay thaéng lôïi ñeû maø ngoùc ñaàu daäy; noù laø keû ñng minh cuûa hai keû ñòch kia.

Nhaän thöùc nhö vaäy ñeå thaáy raèng ñaïo ñöùc caùch maïng laø voâ luaän trong moïi hoaøn caûnh naøo. Cuõng phaûi quyeát taâm ñaáu tranh, choáng moïi keû ñòch, luoân luoân caûnh giaùc, saún saøng chieán ñaáu quyeát khoâng chòu khuaát phuïc, khoâng chòu cuùi ñaàu. Coù nhö theá môùi thaéng ñöôïc keû ñòch vaø thc hieän ñöôïc nhieäm vuï caùch maïng. Ñoái vôùi töøng ngöôøi Hoà Chí Minh yeâu caàu tröôùc heát phaûi thaéng ñöôïc loøng taø laø keû thuø trong mình, laø keû khoâng hieáu danh, khoâng kieâu ngaïo, ít loøng ham muoán veà vaät chaát, vò coâng voâ tö ….

Choáng vaø xöû lyù nghieâm laø nhaèm xaây, ñi lieàn vôùi xaây vaø muoán xaây thì phaûi choáng. Muïc ñích cuoái cuøng laø muoán xaây döïng con ngöôøi coù ñaïo ñöùc vaø neàn ñaïo ñöùc môùi Vieät Nam. Vì vaäy phaûi xaùc ñònh ñaây laø nhieäm vuï chuû yeáu vaø laâu daøi.

Xaây laø giaùo duïc nhöõng phaåm chaát ñaïo ñöùc môùi, ñaïo ñöùc caùch maïng cho con ngöôøi Vieät Nam trong thôøi ñaïi môùi theo tö töôûng Hoà Chí Minh. Taát nhieân giaùo duïc ñaïo ñöùc phaûi phuø hôïp theo löùa tuoåi ngaønh ngheà, giai caáp, taàng lôùp vaø trong töøng moâi tröôøng khaùc nhau. Ñoàng thôøi phaûi chuù yù ñeán hoaøn caûnh, nhieäm vuï trong töøng thôøi kì caùch maïng. Xa rôøi thöïc tieãn vaø khö khö giöõ laáy noäi dung cuõ khi thöïc tieãn ñeàu ñaõ vöôït qua, ñeàu khoâng phuø hôïp vôùi quan ñieåm xaây döïng ñaïo ñöùc tö töôûng Hoà Chí Minh.

Xaây döïng ñaïo ñöùc coù nhieàu caùch laøm. Tröôùc heát moãi ngöôøi vaø toå chöùc phaûi coù yù thöùc töï giaùc trao doài ñaïo ñöùc caùch maïng. Baûn thaân söï töï giaùc cuõng laø phaåm chaát ñaïo ñöùc quí ñoái vôùi töøng ngöôøi vaø toå chöùc. Tröôùc heát moãi ngöôøi vaø toå chöùc phaûi coù yù thöùc töï giaùc trao doài ñaïo ñöùc caùch maïng, baûn thaân söï töï giaùc cuõng laø phaåm chaát ñaïo ñöùc quí ñoái vôùi töøng ngöôøi vaø toå chöùc. Ñieàu naøy caøng caàn thieát vaø coù yù nghóa to lôùn ñoái vôùi Ñaûng vaø moãi caùn boä Ñaûng vieân. Bôûi vì “moät Ñaûng maø giaáu dieám khuyeát ñieåm cuûa mình thì laø moät Ñaûng hoûng, moät Ñaûng coù gan thöøa nhaän khuyeát ñieåm cuûa mình vaïch roõ nhöõng caùi ñoù, vì sao maø coù khuyeát ñieåm ñoù, hoaøn caûnh sinh ra khuyeát ñieåm ñoù, roài tìm caùch ñeå söûa chöûa khuyeát ñieåm ñoù, nhö theá laø moät ñaûng tieán boä, maïnh daïn, chaéc chaén, chaân chính”.

Trong quaù trình laõnh ñaïo caùch maïng, Hoà Chí Minh ñaõ luoân phaùt ñoäïng phong traøo quaàn chuùng roäng raõi vaø luoân mang laïi nhöõng hieäu quaû thieát thöïc. Ñoù laø phong traøo tham gia thi ñua taêng gia saûn xuaát, thöïc haønh tieát kieäm, choáng tham oâ laõng phí, quan lieâu……

3. Phaûi tu döôõng suoát ñôøi:

Tu döôõng vaên hoaù laø moät truyeàn thoáng toát ñeïp cuûa daân toäc vaø cuûa vaên hoaù phöông Ñoâng. Hoà Chí Minh ñaõ noùi veà öu ñieåm cuûa khoång töû laø “vaàn ñeà tu döôõng caù nhaân”. Quan ñieåm cuûa Khoång Töû laø chính taâm tu thaân. Coù tu thaân thì môùi laøm ñöôïc nhöõng vieäc lôùn nhö “trò quoác bình thieân haï”. Hoà Chí Minh noùi: “Chuùng ta phaûi nhôù caâu chính taâm tu thaân ñeå trò quoác bình thieân haï”. Chính taâm tu thaân töùc laø caûi taïo. Caûi taïo cuõng phaûi tröôøng kì gian khoå vaøi ñoù laø cuoäc caùch maïng trong moãi baûn thaân con ngöôøi. Boài döôõng tö töôûng môùi thì môùi ñaùnh thaéng tö töôûng cuõ, ñoaïn tuyeät vôùi con ngöôøi cuõ ñeå trôû thaønh con ngöôøi môùi laø moät vieäc khoâng phaûi deã daøng…, duø khoù khaên gian khoå nhöng neáu coù quyeát taâm thì nhaát ñònh thaønh coâng”.

Ñaïo ñöùc caùch maïng khaùc ñaïo ñöùc cuõ ôû choã noù gaén lieàn vôùi thöïc tieãn caùch maïng vaø phuïc vuï caùch maïng, phuïc vuï nhaân daân. Vì vaäy vieäc boài döôõng vaø tu döôõng laø vieäc suoát ñôøi, phaûi nhö coâng vieäc haøng ngaøy laø moät coâng vieäc quan troïng coù yù nghóa haøng ñaàu. Hoà Chí Minh vieát “ñaïo ñöùc caùch maïng khoâng phaûi treân trôøi sa xuoáng. Noù ñaáu tranh reøn luyeän beàn bæ haèng ngaøy maø phaùt trieån cuõng coá, cuõng nhö ngoïc caøng maøi caøng saùng, vaøng caøng luyeän caøng trong”.

Coù gì sung söôùng hôn laø trao doài ñaïo ñöùc caùch maïng ñeå goùp phaàn xöùng ñaùng vaøo söï nghieäp xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi vaø giaûi phoùng loaøi ngöôøi.

Caùi aùc luoân tieàm aån trong moïi ngöôøi, vì vaäy khoâng ñöôïc sao laõng vieäc tu döôõng, maø phaûi reøn luyeän suoát ñôøi beàn bæ. Ñaêc bieät, trong thôøi kì hoaø bình, khi con ngöôøi ñaõ coù ít quyeàn haïn, neáu khoâng coù yù thöùc saâu saéc veà ñieàu naøy deã bò tha hoaù, bieán chaát. Hoà Chí Minh so saùnh: “Tö töôûng coäng saûn vôùi tö töôûng caù nhaân nhö luùa vôùi coû daïi, luùa phaûi chaêm boùn khoù nhoïc thì môùi toát ñöôïc, coøn coû daïi khoâng caàn chaêm soùc cuõng moïc lu buø, tö töôûng coäng saûn phaûi reøn luyeän gian khoå môùi coù ñöôïc, coøn tö tuôûng caù nhaân thì cuõng nhö coû daïi, raát deã daøng sinh soâi naåy nôû”. Neáu khoâng chuù yù ñieàu naøy, thì ngaøy hoâm qua coù coâng vôùi caùch maïng, nhöng ngaøy hoâm nay laïi laø keû coù toäi vôùi nhaân daân.

Ñaïo ñöùc caùch maïng laø nhaèm ñem laïi giaûi phoùng vaø haïnh phuùc, töï do cho con ngöôøi, ñoù laø ñaïo ñöùc cuûa nhöõng con ngöôøi ñöôïc giaûi phoùng. Vì vaäy tu döôõng ñaïo ñöùc phaûi gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng thöïc tieãn, treân tinh thaàn töï giaùc, töï nguyeän, döïa vaøo löông taâm vaø traùch nhieäm cuûa moãi ngöôøi. Chæ coù nhö vaäy thì vieäc tu döôõng môùi coù keát quaû trong moïi moâi tröôøng, trong moïi moái quan heä, moïi ñòa baøn vaø moãi hoaøn caûnh.

Phạm Văn Kiệt

About these ads

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s